Enchiridion iuris canonici [antikvár]

Iníroductio.§ l. Notio iuris.11.Etymologia nominis. Philologi - et iuristae ad inveniendam notionem iuris inquirunt varias linguas, unde nam habeant nomen, quo ius designant, quae sit illius etymologia, ut sic inveniant, quid populi nomine iuris putaverint.In lingua latina iuxta antiquiores ius derivatum est a iubere; ius est iussum populi, postea: principis; aevo medio ius promanare dicebatur a iusto; ius est, quia iustum est2, quia aequale est ei, quod debetur alicui. Alii iterum derivant a iungere, et sic ius est, quod homines iungit, síbi subiicit.Graece ius óíxrj, óíxaiov dicitur, quae vox ortum habét a radice indo-europaea dik" = monstrare, ostendere, et sic ius est index, norma agendi.In linguis modernis ius designatur voce Recht, droit, right, diritto, derecho, quae rectum significant, unde populi isti ius concipiunt lineam rectam ab homi-nibus sequendam.In lingua hungarica adhibetur vox jog", quae cohaeret cum jó", jól", ergo secundum mentem populi hungarici ius est quod bonum est. Alii derivant vocem jog" sic: ig", igen", igenes", egyenes" = rectum.Deductiones istae ex linguis conceptum iuris aliquomodo quidem illustrant, non tamen clare definiimt.2.Reális definitio.a) Homo finem suum tum naturalem, tum supernaturalem obti -nere non potest, nisi socialiter vivendo. Quilibet homo in societate constitutus varias init relationes: singuli in relatione sunt ad alias per-sonas singulares, singuli ad societatem et societas ad singulos. His relationibus certae facultates et obligationes correspondent, quibus efficitur, ut et singuli finem süum obtinere, et societas conservari possit. Quilibet habét facultatem utendi vita, libertate, bonis fortunae et famae ac exigendi, ne ab aliis in usu horum bonorum turbetur, et vicissim quilibet habét obligationem non laedendi bona aliorum. Facultas haec morális aliquid habendi, agendi, omittendi, ab aliis exigendi, ius sensu subieciwo dicitur.1S. Thom. Summ. theol. 2, 2. qu. 57. ss.; Mayer, Institut. juris natúr.; Cathrein, Moralphilosophie (hung.: Erkölcsbölcselet); Notter, Természetjog 1906.; Frey, A természetjog vagy észjog léte. 1903.; Haring, Der Rechts- u. Gesetzes-begriff, 1899.; Tauber, Manuale. . . §§ 1., 2., Sagmüller K. R.4 § 1.; Maroto, Institutiones iuris canonici I nr. 120.; R. Stammler, Wirtschaft u. Recht nach der materialistischen Geschichtsauffassung; Die Lehre von dem richtigen Rechte; Theorie der Rechtswissenschaft; Lehrbuch der Rechtsphilosophie; Moór Gyula, Revezetés a jogfilozófiába (Bpest, 1923.); Chelodi, Ius de personis nr. 16.; Michiels, Normae generales I. C. I. p. 16.; WernzVidal, I 4448.2S. Isid. Etymol. V c. 3.; c. 2. D. 1.