Wilanów [antikvár]

Wst^p Kiedy 28 stycznia 1945 roku Miizeum Narodowe w Warszawic obejmowaío palacowo-parkowy zcspól wilanowski, wiedzielismy, zc dokonac trzeba b?dzie gruntownego remontu wszystkich budynków i zrckonstruowac ukJad parku. Wprawdzie w okresie dwiidziestolecia mi?dzy\vojennego prowadzono Ui w ciagu wielu lat ! przy iidziale wielu osób prace konserwatorskie i porzqdkowe, ale powszcchnic bylo wiadomo, ze zakres tych prac byt niewystarczajqcy, a ich po-ziom nieraz biidzii wíitpliwosci. W czasie ostatniej wojny i okupacji Muzeum Narodowe vv Warszawie sprawowaío nieoficjalnic opiek? nad Wilanowem i Natolinem na zyczenie wlascicieli. Adama i Beaty Branickich. Stafym reprezentantem Muzeum Narodowego byl kus-tosz Jan Morawinski, z którym wspóldzialali pracownicy naukowi róznych dziatów muzealnych. W porozumieniu z Műzeiim Narodo-wym przeprowadzono wówczas pod kieriinkiem inz. arch. Stefana Tvvorkowskiego pewne prace konserwatorskie w Wilanowie i Na-tolinie. Glównym zadaniem Muzeum bylo chronienie Wilanowa i jego zbio-rów przed zakusami okupantów. Na pewno przyczynilismy síq do uratowania palacu, który byl nieraz powazníe zagrozony, na przy-klad wtedy, gdy zamierzano go przeznaczyc na hiílerowskie kasyno oficerskie. Dopomagalismy w ukrywaniu i chronieniu zbiorów przed wywozem, w czasie gdy w Warszawie i Wilanowie grasowali bracia Kai i Józef Mühlmannowie, i skrz^tnie inwentaryzowalismy wszyst-ko, co z Wilanowa wywozono. Pózniej, po powstaniu warszawskim, sporzqdzilismy wykaz dziel sztuki wywiezionych przez wojska nie-mieckie w sierpniu i wrzesniu 1944 roku. Po obj?ciu Wilanowa w roku 1945 rozpocz?liámy w miar? mozli-wosci remontowanie budynków i porzqdkowanie parku. W lewym skrzydle palacu przez pewien czas miescila si? jedna z pracowni projektowych Bíiira Odbudowy Slolicy, prawe skrzydlo zajmowali pracownicy warszawskich muzeów, a pózniej na parq lat obj^lo je Prezydium Rady Ministrów. Korpus glówny szybko udost?pnilismy zwiedzajqcym. W miar? post^pu robót coraz bardziej umacnialo síq w nas przekonanie, ze stan gmachów i zbiorów jest znacznie gor-szy, niz nam síq wydawalo. Dorazne i fragmcntaryczne prace konserwatorskie nic mogly zapobicc zniszczeniu zagrazajqcenui wila-nowskiemu zespolowi. Trzeba wi?c bylo poczynic kroki, które by iimozliwily podjqcie robót kompleksowych, obejmujíicycli fundamcnty i dachy, zabez-pieczenie od wilgoci, klimatyzacj?, wzmacnianie slropów, naprawQ i wymiane posadzek, konserwacjq rzezb, sliuków, tkanin i obrazów, a takze adaptacj? zespolu do nowych celów, w szczególnosci zas przystosowanie go do prawidlowego wypelnianiafunkcji muzcalnych. Tak wielkie zadania wymagaly znacznych funduszów i specjalnej organizacji prac. Konieczna wi?c byla uchwala wladz rzqdowych, która by pozwolila zaprojektowac caloksztait prac konserwator-skich i adaptacyjnych, ustalic harmonogram robót na szereg lat i systematycznie realizowaó program odbudowy Wilanowa. Podstawa do opracowania planów i wprowadzenia ich w zycie stala si? spccjalna uchwala rzíjdu PRL z 18 grudnia 1954 roku. Dia zespolu wilanowskiego stworzono bardzo pomyslne warunki odbudowy, gdyz jest obiektem o wyjíitkowej wartosci historycznej i arty-stycznej. Jest to jedyny zabytek w rejonie Warszawy zachowany w niemal nietkni^tym stanie, a ponadto ma do dzis oryginalne wy-posazenie wn?trz i zbiory artystyczne, które tu przechowywane sq od wielu pokolért. Jest jednyni z niewiclu wnaszym kraju zabytków, autcntyczny w calosci. W roku 1962 moglismy juz udostQpnic zwiedzaj^cym odrestaurowa-ny korpus glówny palacu. W roku 1968 — po 14 latach od uchwaly rz^dowej — zabytkowy zespól wilanowski byl juz zabezpieczony i adaptowany do nowych potrzeb. Pozostajc nam jeszcze w nast^p-nych latach, z myslíi o obecnych uzytkownikach palacu, poczynic dalsze utepszenia zabudowan wilanowskich i parku i oczywiscie na nas i naszych nastQpcach ciíjzy obowifjzek systemalycznej obserwacji i konserwacji wspanialego pomnika kultury narodowej. jakim jest Wilanów. Myiilby si? jcdnak kazdy, kto by myslal, ze ograniczylismy si? tylko do utrwalania tego, co nam pozostawila przeszlosc. Dokona-lismy znacznie wi?cej, wprowadzajqc nowe trései i ksztaltuj^c w Wilanowie nowe dobra kulturalne, zharmonizowane z tym, co tu za-stalismy. Wilanów jest dzis zespolem, na który zlozylo si? to, co tu stworzono za Jana III, i to co powstalo za Sieniawskiej, Lubomir-skiej i Potockich, i to co wniosla Polska Ludowa. Nowe rozwiqzania byly konieczne wobec rozszerzonych funkcji dzi-siejszego Wilanowa. Najpierw wymienic trzeba wprowadzenie dia licznych rzesz zwiedzaj«icych palac pomocniczych pomieszczen w podziemiach prawego skrzydia, w miejscu gdzie dawniej byly nie-wielkie piwniczki. Wybudowano tu szatnic, urz^dzenia sanitarne i salQ wystawowíi, w której zobrazowano dzieje Wilanowa i jego odbudow? po ostatniej wojnie. Sala wystawowa jest równoezesnie poczckalniíi dia wycieczek i grup zwiedzajqcych. Ten duzy, nowy zespól podziemnych pomieszczen byl niezb?dny do prawidlowego Tunkcjonowania palacu jako muzeum, odwiedzanego przeci?tnie przez ponad 1000 osób dziennie. Sam palac byl przeciez budowany na poirzeby niewielkiej grupy osób, dia której wejscie glówne i dwa wcjscia bocznc byly zupelnie wystarczajíice. Lewe skrzydlo palacu adaplowano na cele reprezcntacyjne. Uwaza-my takie rozwiiizanie za korzyslne nie tylko diatego, zc moglismy szybko dokonac restauracji tego skrzydia palacu, ale tez diatego, ze slal sie znów obiektem zywym, a nie tylko muzeum. Palac okre-sowo pelni takie funkcje, jak te, dia których byl stworzony. Zamie-szkujíi tu szefowie panstw, skladane sq wizyty, odbywajíj si§ przyj?-cia, wart? zaciqgajq oficerowie — a wszystko to jest autentyczne, stanowi kontynuacj? tradycji w nowych okolicznosciach. Wilanów nie jest w tym odosobniony. Pewne funkcje reprezcntacyjne pelni równiez Wawel, choe jego zasadnicze zadania wynikajíi z zabytko-