De Vaticaanstad [antikvár]

IN LEI DlNG Wat afmetingen betreft behoort het Vaticaan tot een van de kleinste staten ter wereld, maar het is enig in zijn soort, zijnde het geestelijke middelpunt van de christelijke religie. In werkelijkheid is het een keel klein stadje midden in de veel grotere stad Rome. Zo heeft Romé, ooit de hoofdstad van een groot rijk en de destijds bekende landen, vandaag aan de dag nog een primaat behouden op alle volken doort het tastbare brandpunt van het Christendom in zich op te sluiten: het Vaticaan. Wie de Via della Conciliazione afloopt wordt onverwachts in de armen van de Vaticaanstad ontvangen en opgenomen: het lijkt inderdaad net of de lange en immense ellipsvormige colonnades een wereld voor ons afsluiten en een andere openen. Op de achtergrond verheft zich majestueus de basiliek van de Sint Pieter, symbool en tempel van de godsdienst. Daarachter ligt de kleine Vaticaanstad. Bij de afsluiting van het Verdrag van Lateranen op 11 februári 1929 is de Vaticaanstad een onafhankelijke staat van Italié geworden. Haar eigen geschiedenis begint echter op het moment dat Keizer Constantijn de eerste grootse vroeg-christelijke basiliek wil latén bouwen op de plaats waar de H. Petrus stierf en waar zoveel christenvervolgingen hadden plaatsgevonden. Vanaf dat ogenblik zijn alle gebeurtenissen rondom het Vaticaan ten nauwste verbonden met de geschiedenis van het pausdom en met die van Italié. HISTORISCHE GEGEVENS OMTRENT DE BOUW VAN DE ST. PIETERSBASILIEK EN HET ST. PIETERSPLEIN De geschiedenis van de huidige basiliek van de ST. PIETER begint op 18 april 1506, het jaar waarin Julius II, na het ontwerp en de bouw hiervoor te hebben toevertrouwd aan Bramante, de eerste steen legde voor dié tempel die die grootste en de de indrukwekkendste van het Christendom moest worden. Ondanks de talrijke wijzigingen die tijdens de werkzaamheden hebben plaatsgevonden, mede veroorzaakt door nieuw uitgewerkte ontwerpen van bouwmeesters uit dezelfde tijd of latere, zoals Michelangelo Buonarotti, Maderno en Bernini, heeft de basiliek in principe toch het aanzien behouden zoals Bramante het had uitgedacht. Voordien stond er op deze plaats een andere grote kerk uit de 4de eeuw n. Chr., t.w.de periode waarin Keizer Constantijn een edikt afkondigde waarbij de christelijke godsdienst officieel erkend werd. Zo herrees in de 4de eeuw n. Chr. het eerste bouwwerk van de St. Pieter in het Vaticaan. Het was een vroegchristelijke basiliek, gebouwd volgens de kunstnormen uit die tijd. De platteground bestond uit een vierhoek, overlangs gesneden door een transept. De vijf schepen werden door zuilen van elkaar gescheiden. Aan de voorkant van de kerk bevond zich een vierkant porticus, waar de ongedoopte gelovigen zich verzamelden, zoals dat in die tijd gebruikelijk was. Deze oorspronkelijke basiliek werd in de 15de eeuw afgebroken om op dezelfde plaats een nog grotere te kunnen bouwen. De ontwerpen hiervoor duurden voort tot het begin van de 16de eeuw, het moment dat de werkzaamheden aan Bramante worden toevertrouwd (1506). Het ontwerp van Bramante, dat later gewijzigd werd, bestond uit een Grieks kruis (gelijkarmig) in een vierkant bouwwerk. Op het snijpunt van de armen moest een grote koepel komén en aan de uiteinden ervan vier kleinere. De reeds spoedig onderbroken werkzaamheden worden in 1547 door Michelangelo Buonaroti voortgezet en gewijzigd. Zijn artistieke gevoeligheid brengt hem ertoe om een grotere beweeglijkheid aan de buitenkant te geven door toevoeging van een reeks architectonische elementen, bovendien ontwierp hij een grotere centrale koepel. De huidige koepel van de St. Pieter beantwoordt dan ook meer aan het ontwerp van Michelangelo al is hij door de latere bouwmeesters Domenico Fontana en Giacomo della Porta hoger uitgevoerd om in proportie met de basiliek te blijven, die inmiddels grotere afmetingen had aangenome. In 1606 ondergaat de kerk nieuwe wijzigingen. In opdracht van Paus Paulus V verandert Carlo Maderno de plattegrond van het Griekse kruis in een Latijns kruis (verticaal lang met kleine dwarsarm). Hij wilde bovendien aan beide uiteinden van de voorgevel een klokketoren toevoegen. Zijn ontwerp werd slechts gedeeltelijk uitgevoerd, eveneens konden de klokketorens niet geplaatst worden wegene verzakking van de grond. In 1657 gaan de werkzaamheden over in de handen van Gian Lorenzo Bernini. Hij kreeg de opdracht voor het ontwerp en de uitvoering van de enorme colonnades op het St. Pietersplein, een van de grootste architectonische meesterwerken. De ellipsvormig verlopende colonnades bestaan eenieder uit vier rijen indrukwekkende zuiien. Eindelijk is de basiliek van de St. Pieter verwezenlijkt in de vorm zoals wij hem thans kunnen bewonderen. De nauwkeurig oplettende toeschouwer zal ongewis in de afmetingen van de kerk een zekere wanverhouding bespeuren, hetgeen een gevolg is van de grote verscheidenheid aan de talrijke ontwerpen. Let bij voorbeeld op de grote lengte van de voorgevel in verhouding tot haar hoogte; zo zou ook de indrukwekkende koepel van Michelangelo aan belangrijkheid verliezen als de grote colonnades van Bernini niet het effect gehad zouden hebben het totaalbeeld van de basiliek naar voren te halén. Ondanks alle critiek omtrent eventuele architectonische wanverhoudingen van de basiliek moet worden vastgesteld, dat we te maken hebben met één van de mooiste en belangrijkste, maar ook indrukwekkendste en statigste monumenten auit de Italiaanse kunst. 3